ZROZUMIEĆ STRES

STRES jest już pewnym efektem, skutkiem, następstwem- to wynik jakiejś określonej relacji
z otoczeniem. Relacja ta jest przez nas oceniania jako pozytywna albo nie. Jeśli postrzegamy taką relację negatywnie wtedy obciąża nas ona psychicznie, obarcza i przygniata. Powoduje to reakcje fizjologiczne i szereg innych konsekwencji.

Zjawisko stresu zaobserwowano już bardzo dawno temu- w starożytności ale w literaturze fachowej pojawiło się dopiero w latach trzydziestych XIX wieku. Termin ten zdefiniował po raz pierwszy Hans Salye- lekarz, który zajmował się badaniem tego zjawiska przez 50 lat. Nie dziwi więc fakt, że jako lekarz skupił się na fizjologicznych aspektach. Dopiero później zaczęto odkrywać inne aspekty zjawiska. Psycholog Richard Lazarus- jako psycholog skupił się na psychologicznych aspektach zjawiska. Mimo tych różnych spojrzeń naukowych- wzajemnie się one uzupełniają.

Źródeł stresu (czyli inaczej stresorów) jest tak wiele, że nie sposób jest przedstawić wszystkich. Przyjmując podział według Terelaka możemy podzielić stresory na: fizyczne, psychologiczne
i chronobiologiczne. Stresory fizyczne to takie, które docierają do nas z otoczenia jak czynniki klimatyczne, hałas czy wibracje. Stresory psychologiczne to takie, które powodują napięcie emocjonalne i obciążenie psychiczne jak wszelkiego rodzaju zagrożenia, zakłócenia czy przeciążenia. Stresory chronobiologiczne z kolei to takie, które odwołują się do kategorii czasu i ciągłości procesów życiowych jak rytmy biologiczne i okołodobowe, czy zmiany strefy czasowej. Tak więc stresorami może być praktycznie wszystko: migocząca żarówka wywołująca napady u epileptyków, drgania spowodowane działaniem agregatów lub innych urządzeń technicznych, zadanie, które przekracza nasze możliwości, zdarzenia zagrażające zdrowiu, kompromitacja przed współpracownikami, samotność, izolacja, hałas młota pneumatycznego za oknem. Bardzo istotne są też same właściwości stresorów. Jedną z takich właściwości jest nasilenie:

 

STRESORY NAJSŁABSZE – uciążliwości życia codziennego

PRZYKŁADY: konflikty międzyludzkie, usterki sprzętów domowych, presja czasu

STRESORY ŚREDNIE– wydarzenia życiowe

PRZYKŁADY: utrata pracy, rozwód, śmierć małżonka

STRESORY NAJSILNIEJSZE– wydarzenia traumatyczne i ekstremalne

PRZYKŁADY: gwałt, nieuleczalna choroba, wojny, katastrofy, klęski żywiołowe

 

 

Te ostatnie stresory mogą mieć poważne następstwa w postaci Zespołu Stresu Pourazowego (PTSD). W rozumieniu stresu istotna jest również inna jego właściwość: przedział czasowy. Istnieją zatem stresory ograniczone czasowo, jak egzamin czy przymus wizyty u nielubianych krewnych jak i stresory przewlekłe, jak odpowiedzialna praca czy nieudany związek małżeński. Do innych właściwości stresu należą jeszcze m.in.: lokalizacja, kontrola. Taka wielopoziomowość, wielorakość źródeł stresu powoduje, że jest to zjawisko praktycznie wszechobecne.

Następstwa stresu stosunkowo łatwo jest zaobserwować. Symptomy możemy podzielić
na fizjologiczne oraz psychologiczne. SYMPTOMY FIZJOLOGICZNE, czyli takie, które bezpośrednio oddziałują na nasz organizm. Selye wymienił szereg chorób będących bezpośrednią konsekwencją zjawiska jak i szereg chorób związanych z nim. Szczególnie narażony- i tu nie sposób się z nim nie zgodzić- jest układ pokarmowy. Wszelkie dolegliwości żołądkowe w tym wrzody żołądka i dwunastnicy, wymioty, biegunka/zaparcia to typowe objawy stresu, które zna chyba każdy z nas. Spadek lub wzrost masy ciała w wyniku zaburzeń przemiany materii to również efekt długotrwałego stresu. Nadciśnienie i choroby serca to również symptomy zjawiska. Efektem długotrwałego stresu mogą być również zaburzenia seksualne. Przysadka mózgowa podczas silnego stresu wytwarza dużą ilość adrenokortykotropiny (ACTH, kortykotropina)- jest to hormon, który aktywuje wydzielanie sterydów- kortyzolu, który jest nazywany też hormonem stresu poprzez korę nadnerczy, co skutkuje jednoczesnemu zmniejszeniu wytwarzanie hormonów płciowych czego konsekwencją może być: zmniejszenie popędu płciowego, nieregularne cykle menstruacyjne lub całkowity zanik krwawienia, zaburzenia wytwarzania plemników czy nawet zaburzenia wydzielania mleka przez matki karmiące. SYMPTOMY PSYCHOLOGICZNE, czyli takie, które oddziałują na naszą psychikę. Z perspektywy psychologicznej zjawisko stresu i jego wpływu można rozpatrywać dwojako: pozytywnie (tak, dobrze czytacie) i negatywnie. Z jednej strony stres wpływa na zdolności adaptacyjne, efektywność działania pobudzając układ nerwowy i aktywując procesy myślenia. Jednakże jest też druga strona medalu- może też zmniejszyć aktywność umysłową obniżając procesy poznawcze np. zaburzenia koncentracji uwagi i pamięci. Zjawisko zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się tzw. nadaktywnego myślenia, które przejawia się w nadmiernym fantazjowaniu. Stres wpływa na nas wywołując natrętne myśli, podejrzliwość, wzmożoną czujność, senność napadową czy stany amnestyczne oraz utratę zainteresowań. Efektem długotrwałego stresu jest astenia, czyli ciągłe zmęczenie, kompulsywność, drażliwość, agresja, zaburzenia snu, lęk, depresja czy nerwice. Stres może powodować również wypalenie zawodowe. Nie sposób nie wspomnieć choć o syndromie, który jest konsekwencją wyjątkowo silnego stresu, następstwem konfrontacji ze śmiercią – PTSD (Zespół Stresu Pourazowego).

Człowiek radzi sobie ze stresem przyjmując pewną strategię, podejmując szereg działań mających na celu poradzenie sobie z problemem. Radzimy sobie ze stresem bardzo różnie- jedni koncentrują się na jakimś określonym działaniu, inni uciekają od problemu. Przyjmujemy różne strategie, jest to bardzo indywidualna sprawa. Jedni muszą się wyciszyć stosując techniki relaksacyjne, inni muszą rozładować stres uprawiając sport i chodząc na siłownie. Trzeba nam tylko zrozumieć,
że nie zawsze mamy wpływ na pojawienie się czynnika stresowego ale na pewno mamy wpływ na nasze późniejsze działania. A Wy jak radzicie sobie ze stresem?

Autor: mgr Małgorzata Gałęska, Psycholog

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress